रामलीला मैदानस्य मस्जिदः, कब्रस्थानस्य, भोजभवनस्य च परिसरं भञ्जयितुं दिल्ली उच्चन्यायालयस्य आदेशः

Mosque Ramlila Maida Turkman Gate Asaf Ali Road
Mosque Ramlila Maida Turkman Gate Asaf Ali Road

रामलीला-मैदाने मस्जिद्-कब्रिस्तान्-बैङ्क्वेट् हॉल् इति परिसरस्य भञ्जनम् आदिदेश देहल्याः उच्चः न्यायालयः

रामलीला मैदान इत्यत्र मस्जिदः कब्रिस्तानस्य विवाहभवनस्य च परिसरं भेत्तुं दिल्ली इत्यत्र उच्चन्यायालयस्य आदेशः

रामलीला मैदाने मस्जिदः कब्रस्थानस्य भोजसभायाः च परिसरस्य ध्वंसम् आदिदेश दिल्ली इत्यस्य उच्चन्यायालयः

रामलीला मैदाने मस्जिद्, कब्रिस्तानम्, बैङ्क्वेट् हॉल् इत्येतेषां परिसरस्य भञ्जनाय दिल्ली इत्यत्र उच्चन्यायालयस्य आदेशः

रामलीला मैदाने मस्जिदः कब्रिस्तानस्य भोजस्य सभागृहस्य च परिसरस्य ध्वंसाय दिल्ली उच्चः न्यायालयः आदिशत्

रामलीला मैदानस्य परिसरे मस्जिद्, कब्रिस्तानं भोजस्य सभागृहं च भञ्जयितुं दिल्ली-नगरस्य उच्चस्य न्यायालयस्य आदेशः

रामलीला मैदान्-स्थले मस्जिदः कब्रिस्तानस्य भोजशालायाः च परिसरं ध्वंसयितुं दिल्ली-उच्चन्यायालयस्य आदेशः

Delhi High Court Orders Demolition of Mosque-Graveyard-Banquet Hall Complex at Ramlila Maidan

दिल्ली उच्चन्यायालयः नवदेहल्यां तुर्कमान गेट् इत्यस्य समीपे आसफ अली रोड् इत्यत्र रामलीला मैदाने मूल्यवत्यां सार्वजनिकभूमौ विद्यमानस्य परिसरस्य 85% तः अधिकं भागं भञ्जयितुम् आदेशं दत्तवान्। अस्मिन् परिसरे मस्जिद्, कब्रस्थानं, भोजभवनं, डायग्नोस्टिक् केन्द्रं च सन्ति।नवदेहल्यां तुर्कमान् गेट् इत्यस्य समीपे आसफ् अली रोड् इति मार्गे रामलीला-मैदानस्य महति मूल्यवति सार्वजनिके भूभागे मस्जिद्, कब्रिस्तान्, बैङ्क्वेट् हॉल्, डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इति यः परिसरः अस्ति, तस्य 85% अधिकस्य भागस्य भञ्जनं ह वै देहल्याः उच्चः न्यायालयः आदिदेश।नवदिल्ली इत्यत्र तुर्कमान गेट इत्यस्य समीपे आसफ अली रोड इत्यत्र रामलीला मैदान इत्यस्य मूल्यवति सार्वजनिके भूखण्डे विद्यमानस्य परिसरस्य 85% इत्यतः अधिकं भागं भेत्तुं दिल्ली इत्यत्र उच्चन्यायालयः आदेशं ददौ। तस्मिन् परिसरे मस्जिद्, कब्रिस्तानम्, विवाहभवनं डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इति च सन्ति।न्यू दिल्ली इत्यत्र तुर्कमान् गेट् इत्यस्य समीपे आसफ़ अली रोड् इत्यत्र रामलीला मैदाने मूल्यवति सार्वजनिके भूभागे विद्यमानस्य परिसरस्य 85% तः अधिकस्य अंशस्य ध्वंसम् आदिदेश दिल्ली इत्यस्य उच्चन्यायालयः। तत्र मस्जिद्, कब्रस्थानम्, भोजसभायाः भवनं डायग्नोस्टिक् केन्द्रं च सन्ति।न्यू दिल्ली इत्यत्र तुर्कमान गेट् इत्यस्य समीपे आसफ अली रोड् इत्यत्र रामलीला मैदानस्य मूल्यवत्यां सार्वजनिकायां भूमौ विद्यमानस्य परिसरस्य 85% तः अधिकस्य भागस्य भञ्जनाय दिल्ली इत्यत्र उच्चन्यायालयेन आदेशः दत्तः। तस्मिन् परिसरे मस्जिद्, कब्रिस्तानम्, बैङ्क्वेट् हॉल्, डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इत्येतानि सन्ति।नवदेहल्यां तुर्कमान गेट् इत्यस्य समीपे आसफ अली रोड् इत्यत्र रामलीला मैदाने बहुमूल्यायां सार्वजनिकायां भूमौ विद्यमानस्य परिसरस्य 85% तः अधिकस्य भागस्य ध्वंसाय दिल्ली उच्चः न्यायालयः आदिशत्। अस्मिन् परिसरे मस्जिद्, कब्रिस्तानम्, भोजस्य सभागृहं डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इति च सन्ति।नवदिल्ली-नगरे तुर्कमान गेट् इत्यस्य समीपे आसफ अली रोड् इत्यत्र रामलीला मैदाने महत्त्वपूर्णायां सार्वजनिकायां भूमौ विद्यमानस्य परिसरस्य 85% अधिकः भागः भञ्जनीयः इति दिल्ली-नगरस्य उच्चः न्यायालयः आदिष्टवान्। अस्मिन् परिसरे मस्जिद्, कब्रिस्तानं, भोजस्य सभागृहं निदानस्य केन्द्रं च सन्ति।नव-दिल्ली-नगरे तुर्कमान गेट्-समीपे आसफ अली रोड्-मार्गे रामलीला मैदान्-स्थले मूल्यवती सार्वजनिकभूमिः अस्ति। तत्र मस्जिदः कब्रिस्तानस्य भोजशालायाः डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इत्यस्य च विद्यमानः परिसरः अस्ति। तस्य 85% अधिकं भागं ध्वंसयितुं दिल्ली-उच्चन्यायालयः आदेशं ददाति।

The Delhi High Court has ordered the demolition of over 85% of an existing mosque-graveyard-banquet hall-diagnostic centre complex at prime public land at Ramlila Maidan, Asaf Ali Road near Turkman Gate, New Delhi.

Illustrated argument. Claim: The court ordered everything demolished. Answer: Read the boundary before you raise the bulldozer.. A yellow VEDAS book stands with the answering speaker. The challenged speaker visibly loses the argument: Overeager red-shirt civilian's pointing arm freezes and swagger collapses, jaw dropped as woman marks only the court-defined parcel. No demolition, no threat.
सीमाः अविस्तार्य सर्वेक्षणात् न्यायालयं यावत् विवादस्य क्रमम् अनुसरत।सर्वेक्षणात् न्यायालयं यावत् विवादस्य गतिम् अनुसरत; तस्य सीमाः मा विस्तारयत।सर्वेक्षणात् न्यायालयं यावत् विवादम् अनु गच्छत; तस्य सीमाः मा विस्तारयत।विवादस्य सीमाः अनतिक्रम्य सर्वेक्षणात् न्यायालयं यावत् तस्य क्रमम् अनुसर।विवादस्य सीमाः अनतिविस्तार्य सर्वेक्षणात् न्यायालयं यावत् तस्य क्रमम् अनुसरत।विवादस्य सीमाः अविस्तार्य सर्वेक्षणात् न्यायालयं यावत् तस्य क्रमम् अनुसरत।विवादस्य सीमाः अनाविस्तार्य सर्वेक्षणात् न्यायालयं यावत् तस्य क्रमम् अनुसरेत्।सर्वेक्षणात् न्यायालयं यावत् विवादम् अनुसर। तस्य सीमाः मा विस्तारय।Follow the dispute from survey to court without expanding its boundaries.

दिल्ली उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः डी.के. उपाध्यायः न्यायाधीशः तुषार राव गेडेला च इति द्वाभ्यां युक्तं पीठं बुधवासरे (12 नवम्बर्) Save India Foundation इति संस्थायाः याचिकायाः श्रवणकाले एतम् आदेशं दत्तवत्। [1]देहल्याः उच्चस्य न्यायालयस्य मुख्यः न्यायाधीशः डीके उपाध्यायः न्यायाधीशः तुषार राव गेडेला च इति द्वयोः पीठं बुधवासरे (12 नवम्बर्) Save India Foundation इति संस्थायाः याचिकां शृण्वत् तम् आदेशं चकार। [1]दिल्ली इत्यत्र उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः डीके उपाध्यायः, न्यायाधीशः तुषार राव गेदेला च यस्मिन् पीठे आस्ताम्, तत् पीठं बुधवारे (12 नवम्बर) Save India Foundation इति संस्थायाः याचिकां शृण्वत् आदेशं ददौ। [1]दिल्ली इत्यस्य उच्चन्यायालयस्य मुख्यः न्यायाधीशः डीके उपाध्यायः न्यायाधीशः तुषार राव गेदेला च इति द्वाभ्यां युक्तं पीठं बुधवासरे (12 नवम्बर्) Save India Foundation इत्यस्य याचिकां शृण्वत् एतम् आदेशं ददौ। [1]दिल्ली इत्यत्र उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः डीके उपाध्यायः न्यायाधीशः तुषार राव गेडेला च इत्येताभ्यां युक्तेन पीठेन बुधवासरे (12 नवम्बर) Save India Foundation इति संस्थायाः याचिकां शृण्वता आदेशः दत्तः। [1]दिल्ली उच्चस्य न्यायालयस्य मुख्यः न्यायाधीशः डीके उपाध्यायः न्यायाधीशः तुषार राव गेडेला च यस्मिन् पीठे आस्ताम्, तत् पीठं बुधवासरे (12 नवम्बर) Save India Foundation इत्यस्य याचिकां शृण्वत् इमम् आदेशम् अददात्। [1]दिल्ली-नगरस्य उच्चस्य न्यायालयस्य मुख्यः न्यायाधीशः डीके उपाध्यायः न्यायाधीशः तुषार राव गेडेला च यस्मिन् आस्ताम्, तत् पीठं बुधवासरे (12 नवम्बर्) Save India Foundation इत्यस्य याचिकां शृण्वत् आदेशम् अददात्। [1]दिल्ली-उच्चन्यायालयस्य मुख्यः न्यायाधीशः डीके उपाध्यायः न्यायाधीशः तुषार राव गेडेला च अस्मिन् न्यायपीठे स्तः। Save India Foundation इत्यस्य याचिकां शृण्वत् तत् न्यायपीठं बुधवासरे (12 नवम्बर्) इमम् आदेशम् अददात्। [1]

A bench comprising Delhi High Court Chief Justice DK Upadhyay and Justice Tushar Rao Gedela passed the order on Wednesday (12 November) while hearing a petition by Save India Foundation.

Rashtra Jyoti इति पत्रिकया संयुक्तस्य शासकीयस्य सर्वेक्षणस्य निष्कर्षाः अनन्यतया प्रकाशिताः आसन्। ततः केवलं सप्ताहद्वयानन्तरम् अयम् आदेशः आगतः। भूमिः मूलतः नागरिकप्रयोजनाय आरक्षिता आसीत्, तथापि विशिष्टस्य मतस्य समुदायस्य सदस्यैः तस्याम् अनधिकृतं साम्प्रदायिकं निर्माणं व्यावसायिकः उपयोगः च कृतः इति सर्वेक्षणेन प्रकाशितम्। [1]भूमिः आदितः नागरिकाणां प्रयोजनाय आरक्षिता अपि, तस्यां विशिष्टस्य मतस्य जनैः अनधिकृतं साम्प्रदायिकं निर्माणं वाणिज्याय उपयोगः च कृतः इति संयुक्तस्य शासकीयस्य सर्वेक्षणस्य निष्कर्षान् Rashtra Jyoti इति प्रकाशनम् एव विशेषतः न्यवेदयत्। ततः केवलं द्वयोः सप्ताहयोः अनन्तरं ह वै अयम् आदेशः आगतः। [1]Rashtra Jyoti इति पत्रिका संयुक्तस्य शासकीयस्य सर्वेक्षणस्य निष्कर्षान् अनन्यतया प्राकाशयत्; तदनन्तरं द्वयोः सप्ताहयोः एव अयम् आदेशः आ जगाम। सर्वेक्षणेन प्रादुरभूत् यत् विशिष्टस्य मतस्य समुदायस्य सदस्याः तस्यां भूमौ अनधिकृतानि सामुदायिकानि निर्माणानि चक्रुः, वाणिज्यार्थं च भूमिम् अयुञ्जत, यद्यपि सा भूमिः आदौ नागरिकाणां प्रयोजनाय आरक्षिता आसीत्। [1]सर्वकारस्य संयुक्तस्य सर्वेक्षणस्य निष्कर्षान् Rashtra Jyoti इति एव प्रथमं प्रकाशयामास; ततः केवलं द्वयोः सप्ताहयोः अनन्तरम् अयम् आदेशः आगतः। नागरिकाणां सुविधाभ्यः मूलतः आरक्षितायां भूमौ विशिष्टस्य मतसमुदायस्य सदस्यैः अनधिकृतं साम्प्रदायिकं निर्माणं व्यापारार्थम् उपयोगः च क्रियेते इति तत् सर्वेक्षणं प्रकाशयामास। [1]शासनस्य संयुक्तस्य सर्वेक्षणस्य निष्कर्षाः Rashtra Jyoti इति प्रकाशनेन अनन्यतया प्रकाशिताः आसन्; ततः सप्ताहद्वये एव अयम् आदेशः आगतः। नागरिकाणां सुविधार्थम् आदौ आरक्षितायाम् अपि तस्यां भूमौ विशिष्टस्य मतस्य समुदायस्य सदस्यैः अनधिकृतं सामुदायिकं निर्माणं व्यापाराय उपयोगः च कृतः इति सर्वेक्षणेन प्रकाशितम् आसीत्। [1]सर्वकारस्य संयुक्तस्य सर्वेक्षणस्य निष्कर्षान् Rashtra Jyoti इति एव विशेषतया प्रकाशितवत्; ततः केवलं सप्ताहद्वये गते अयम् आदेशः आगतः। भूमिः मूलतः नागरिकाणां सुविधाभ्यः आरक्षिता आसीत्, तथापि कस्यचित् विशिष्टस्य मतस्य समुदायस्य सदस्यैः तत्र अनधिकृतं साम्प्रदायिकं निर्माणं कृतम्, भूमिः वाणिज्यार्थं च उपयुक्ता इति सर्वेक्षणेन प्रकाशितम्। [1]Rashtra Jyoti इत्यनेन संयुक्तस्य शासकीयस्य सर्वेक्षणस्य निष्कर्षाः अनन्यतया प्रकाशिताः आसन्। ततः केवलं द्वयोः सप्ताहयोः अनन्तरम् अयम् आदेशः आगतः। भूमिः मूलतः नागरिकाणां सुविधाभ्यः आरक्षिता आसीत्, तथापि विशिष्टस्य मतस्य समुदायस्य सदस्यैः तस्याम् अनधिकृतं साम्प्रदायिकं निर्माणं वाणिज्याय उपयोगः च कृतौ इति सर्वेक्षणेन प्रकाशितम् आसीत्। [1]एतस्मात् केवलं द्वे सप्ताहे पूर्वं Rashtra Jyoti इति एव शासनस्य संयुक्तस्य सर्वेक्षणस्य निष्कर्षान् प्रकाशितवत्। तेषु निष्कर्षेषु अनधिकृतं साम्प्रदायिकं निर्माणं भूमेः वाणिज्यिकः उपयोगः च प्रकटौ भवतः। विशिष्टस्य मतस्य समुदायस्य सदस्याः एतत् कुर्वन्ति। भूमिः तु मूलतः नागरिकाणां सुविधाभ्यः आरक्षिता आसीत्। [1]

The order comes just two weeks after Rashtra Jyoti exclusively reported the findings of a joint government survey revealing unauthorised communal construction and commercial use of the land by members of a specific religious community even though the land was originally reserved for civic purposes.

प्राचीरेण आवृतः परिसरः यस्यां 45,000 वर्गफुट् भूमौ स्थितः अस्ति, तस्याः प्रायः 39,000 वर्गफुट् भूमौ अतिक्रमणं सर्वेक्षणे दृष्टम्। अवशिष्टस्य 7,000 वर्गफुट् क्षेत्रस्य स्वामित्वं सर्वेक्षणस्य दलेन निश्चेतुं न शकितम्। अतः अस्य भूभागस्य विषये न्यायालयः भञ्जनस्य कमपि आदेशं न दत्तवान्।यस्यां 45,000 वर्गफुट् इति भूमौ प्राचीरेण परिवृतः परिसरः तिष्ठति, तस्याः प्रायः 39,000 वर्गफुट् इति भागे अतिक्रमणं सर्वेक्षणे दृष्टम्। अवशिष्टस्य 7,000 वर्गफुट् इति भागस्य स्वामित्वं सर्वेक्षणस्य दलं निश्चेतुं न शशाक। तस्मात् तस्य भागस्य भञ्जनाय न्यायालयः न कम् अपि आदेशं ददौ।प्राकारस्य अन्तः यः परिसरः तिष्ठति, तस्य 45,000 वर्गपादेषु प्रायः 39,000 वर्गपादेषु अतिक्रमणं सर्वेक्षणं ददर्श। अवशिष्टानां 7,000 वर्गपादानां स्वामिनं सर्वेक्षणस्य दलं न निश्चिकाय; तेन तस्य भूखण्डस्य भेदनाय न्यायालयः न कमपि आदेशं ददौ।यस्मिन् 45,000 वर्गफुट् मिते भूभागे प्राचीरेण परिवृतः परिसरः तिष्ठति, तस्य प्रायः 39,000 वर्गफुट् मिते भागे अतिक्रमणं सर्वेक्षणे दृष्टम्। अवशिष्टस्य 7,000 वर्गफुट् मितस्य भागस्य स्वामित्वं सर्वेक्षणस्य दलेन निश्चेतुं न शक्तम्; अतः तस्य भागस्य ध्वंसविषये न्यायालयः कमपि आदेशं न ददौ।प्राचीरेण वेष्टितः परिसरः यस्यां 45,000 वर्गफुट् इति मितायां भूमौ तिष्ठति, तस्याः प्रायः 39,000 वर्गफुट् इति मिते भागे अतिक्रमणं सर्वेक्षणे दृष्टम् आसीत्। अवशिष्टायाः 7,000 वर्गफुट् इति मितायाः भूमेः स्वामित्वं सर्वेक्षणस्य दलेन निश्चेतुं न अशक्यत। तस्मात् तस्य भागस्य विषये न्यायालयेन भञ्जनस्य आदेशाः न दत्ताः।प्राचीरेण परिवृतः परिसरः यत्र तिष्ठति, तस्याः 45,000 वर्गफुट् परिमितायाः भूमेः प्रायः 39,000 वर्गफुट् परिमिते भागे अतिक्रमणं सर्वेक्षणेन दृष्टम्। अवशिष्टस्य 7,000 वर्गफुट् परिमितस्य भागस्य स्वामित्वं सर्वेक्षणस्य दलं निश्चेतुं न अशक्नोत्। अतः अस्य भागस्य ध्वंसाय न्यायालयः न आदिशत्।प्राचीरेण परिवृतः परिसरः यस्यां 45,000 वर्गफुट् मितायां भूमौ तिष्ठति, तस्याः प्रायः 39,000 वर्गफुट् मितायां भूमौ अतिक्रमणं सर्वेक्षणेन दृष्टम् आसीत्। शिष्टायाः 7,000 वर्गफुट् मितायाः भूमेः स्वामित्वं सर्वेक्षणस्य दलं निश्चेतुं न अशक्नोत्। अतः अस्य भागस्य भञ्जनविषये न्यायालयेन कोऽपि आदेशः न दत्तः।प्राचीरेण वृतः परिसरः 45,000 वर्गफुट् भूमौ तिष्ठति। तत्र प्रायः 39,000 वर्गफुट् भूमौ अतिक्रमणम् अस्ति इति सर्वेक्षणे ज्ञातम्। अवशिष्टायाः 7,000 वर्गफुट् भूमेः स्वामित्वं सर्वेक्षणस्य दलं निश्चेतुं न अशक्नोत्। अतः तस्मिन् भूभागे ध्वंसस्य कमपि आदेशं न्यायालयः न अददात्।

The survey had found encroachment on nearly 39,000 sq feet out of 45,000 sq ft of which the walled complex stands. Ownership of the remaining 7,000 sq ft could not be ascertained by the survey team and hence no demolition orders were given by the court regarding this patch.

If this issue disturbs you - help us destroy the machinery behind it. Support Rashtra Jyoti. Click to Support

If this issue disturbs you - help us destroy the machinery behind it. Support Rashtra Jyoti. Click to Support


याचिकायां किं प्रार्थितम्किं याचिकायां प्रार्थितम्याचिका किम् अयाचतकिं ययाचे याचिका?याचिकायां किं प्रार्थितम्याचिकायां किं प्रार्थितम्याचिकायां किं प्रार्थितम्याचिकायां किं प्रार्थितम्

What the petition asked

रामलीला मैदाने शासकीयभूमौ विस्तृतानि साम्प्रदायिकानि अतिक्रमणानि व्यावसायिकं दुरुपयोगं च अपसारयितुं शीघ्रं निर्देशाः दीयन्ताम् इति जनहितस्य याचिकायां प्रार्थितम्।रामलीला-मैदानस्य शासकीयायां भूमौ यानि महान्ति साम्प्रदायिकानि अतिक्रमणानि वाणिज्याय दुरुपयोगः च, तेषाम् अपनयनाय शीघ्रम् आदेशान् जनहितस्य याचिका प्रार्थयामास।लोकहितस्य याचिका रामलीला मैदान इत्यत्र शासकीयायां भूमौ विपुलानि सामुदायिकानि अतिक्रमणानि वाणिज्यार्थं च दुरुपयोगम् अपनेतुं शीघ्रान् निर्देशान् अयाचत।लोकहितस्य याचिका रामलीला मैदाने सर्वकारीयायाः भूमेः महान्ति साम्प्रदायिकानि अतिक्रमणानि व्यापारार्थं दुरुपयोगं च निवारयितुं शीघ्रम् आदेशान् ययाचे।लोकहिताय प्रस्तुतायां याचिकायां रामलीला मैदानस्य शासकीयायाः भूमेः बृहतः सामुदायिकस्य अतिक्रमणस्य व्यापाराय दुरुपयोगस्य च अपसारणार्थं शीघ्राः निर्देशाः प्रार्थिताः।जनहितस्य याचिकायां रामलीला ग्राउण्ड् इत्यत्र सर्वकारस्य भूमेः विस्तृतानि साम्प्रदायिकानि अतिक्रमणानि वाणिज्यार्थं दुरुपयोगं च अपाकर्तुं त्वरिताः निर्देशाः प्रार्थिताः।रामलीला ग्राउण्ड् इत्यत्र शासकीयायां भूमौ विस्तीर्णानि साम्प्रदायिकानि अतिक्रमणानि वाणिज्याय दुरुपयोगं च अपाकर्तुं शीघ्राः निर्देशाः दीयेरन् इति जनानां हिताय दत्तायां याचिकायां प्रार्थितम्।जनहिताय दत्तायां याचिकायां शीघ्रम् आदेशाः प्रार्थिताः। रामलीला मैदान्-स्थले शासनस्य भूमौ महान्ति साम्प्रदायिकानि अतिक्रमणानि सन्ति, वाणिज्यार्थं दुरुपयोगः च भवति। तेषाम् अपसारणाय ते आदेशाः प्रार्थिताः।

The public interest litigation sought urgent directions for the removal of large-scale communal encroachments and commercial misuse of government land at Ramlila Ground.

याचिकायां Municipal Corporation of Delhi (MCD) इति, Public Works Department (PWD) इति, Delhi Development Authority (DDA) इति, Land & Development Office (L&DO) इति, दिल्ली आरक्षकाः, Special Task Force (STF) इति च प्रतिवादिनः निर्दिष्टाः।याचिकायां Municipal Corporation of Delhi (MCD) इति, Public Works Department (PWD) इति, Delhi Development Authority (DDA) इति, Land & Development Office (L&DO) इति, Delhi Police इति, Special Task Force (STF) इति च प्रतिवादिनः निर्दिष्टाः।याचिका Municipal Corporation of Delhi (MCD) इति, Public Works Department (PWD) इति, Delhi Development Authority (DDA) इति, Land & Development Office (L&DO) इति, दिल्ली इत्यत्र आरक्षकान्, Special Task Force (STF) इति च प्रतिवादिनः निर्दिदेश।याचिकायां Municipal Corporation of Delhi (MCD) इति, Public Works Department (PWD) इति, Delhi Development Authority (DDA) इति, Land & Development Office (L&DO) इति, Delhi Police इति, Special Task Force (STF) इति च प्रतिवादिनः निर्दिष्टाः।याचिकायां Municipal Corporation of Delhi (MCD) इति, Public Works Department (PWD) इति, Delhi Development Authority (DDA) इति, Land & Development Office (L&DO) इति, Delhi Police इति, Special Task Force (STF) इति च प्रतिवादिनः निर्दिष्टाः।याचिकायां Municipal Corporation of Delhi (MCD) इति, Public Works Department (PWD) इति, Delhi Development Authority (DDA) इति, Land & Development Office (L&DO) इति, दिल्ली आरक्षकाः, Special Task Force (STF) इति च प्रतिवादिनः निर्दिष्टाः।याचिकायां Municipal Corporation of Delhi (MCD) इति, Public Works Department (PWD) इति, Delhi Development Authority (DDA) इति, Land & Development Office (L&DO) इति, दिल्ली-नगरस्य आरक्षकाः, Special Task Force (STF) इति च प्रतिवादिनः निर्दिष्टाः।याचिकायां Municipal Corporation of Delhi (MCD) इति, Public Works Department (PWD) इति, Delhi Development Authority (DDA) इति, Land & Development Office (L&DO) इति, Delhi Police इति, Special Task Force (STF) इति च प्रतिवादिनः निर्दिष्टाः।

The petition named the Municipal Corporation of Delhi (MCD), Public Works Department (PWD), Delhi Development Authority (DDA), Land & Development Office (L&DO), Delhi Police, and Special Task Force (STF) as respondents.

1958 तमस्य वर्षस्य योजनानुसारं सार्वजनिकस्य नागरिकस्य च उपयोगस्य कृते भूमिः आधिकारिकतया आरक्षिता अस्ति। तथापि मतसम्बद्धानां परोपकारस्य च कार्याणां व्याजेन स्वहितं साधयद्भिः जनैः सा अधिगृहीता। एतत् सम्भवितुं तेषां निरन्तरा निष्क्रियता कारणम् इति याचिकायाम् उक्तम्।1958 इति वर्षस्य योजनायाः अनुसारं या भूमिः सार्वजनिकाय नागरिकाणां च उपयोगाय अधिकृततया आरक्षिता, तां मतस्य दानस्य च कार्यस्य व्याजेन निजस्वार्थिभिः ग्रहीतुं ते सततं स्वस्य अकर्मणा अवकाशं ददुः इति याचिका निर्दिदेश।तेषां सततम् अकर्म याचिका निर्दिदेश। 1958 वर्षस्य योजनायाः अनुसारेण या भूमिः सार्वजनिकाय उपयोगाय नागरिकाणां प्रयोजनाय च अधिकृतरूपेण आरक्षिता, तां मतस्य दानकार्यस्य च छद्मना स्वार्थिनः जगृहुः; ते विभागाः उ तद् अनु मेनिरे इति सा जगाद।1958 वर्षस्य योजनानुसारं सार्वजनिकस्य नागरिकसुविधानां च उपयोगाय अधिकृतरूपेण आरक्षितायाः भूमेः मतस्य दानकार्यस्य च व्याजेन निजस्वार्थिभिः ग्रहणम् अनुजानतां तेषां सततम् अकर्म याचिका निर्दिदेश।1958 वर्षस्य योजनानुसारं सार्वजनिकाय उपयोगाय नागरिकाणां सुविधाभ्यः च अधिकृततया आरक्षिता भूमिः मतस्य परोपकारस्य च कार्याणां व्याजेन निजलाभम् इच्छद्भिः ग्रहीतुं अनुमता इति तेषां सततम् अकरणं याचिकायाम् उद्धृतम्।1958 तमस्य वर्षस्य योजनानुसारं या भूमिः आधिकारिकतया सार्वजनिकाय उपयोगाय नागरिकाणां सुविधाभ्यः च आरक्षिता, तां मतस्य दानकार्यस्य च व्याजेन निजस्य लाभस्य अन्वेषिभिः ग्रहीतुं ते निरन्तरं निष्क्रियाः सन्तः अन्वमन्यन्त इति याचिकायाम् उक्तम्।1958 वर्षस्य योजनानुसारं या भूमिः सार्वजनिकाय उपयोगाय नागरिकाणां सुविधाभ्यः च अधिकृततया आरक्षिता अस्ति, तां मतीयस्य दानार्थस्य च कार्यस्य व्याजेन निजस्वार्थिभिः ग्रहीतुं ददतां तेषां निरन्तरा निष्क्रियता तस्यां निर्दिष्टा।ते निरन्तरं निष्क्रियाः तिष्ठन्ति इति याचिकायां कथितम्। 1958 वर्षस्य योजनानुसारं भूमिः आधिकारिकरूपेण जनानां नागरिकाणां च उपयोगाय आरक्षिता अस्ति। तथापि मतसम्बद्धस्य परोपकारस्य च कार्यस्य छलेन केचित् स्वार्थाय तां गृह्णन्ति। प्रतिवादिनः तान् न निवारयन्ति इति तत्र कथितम्।

It cited their persistent inaction in allowing the land, which is officially reserved for public and civic use as per the 1958 plan, to be grabbed by private interests under the guise of religious and charitable activity.

याचिकाकर्ता मे 2025 इत्यस्मिन् प्रथमम् अस्य अतिक्रमणस्य विषये Special Task Force इति दलस्य समक्षम् अभियोगं प्रस्तुतवान् इति तस्याम् उक्तम् (Ref. ID: SNS2025052411)।अस्य अतिक्रमणस्य विषये याचिकाकर्ता प्रथमं मे 2025 इति मासे Special Task Force इति दलाय परिवादं ददौ इति याचिकायाम् उक्तम् (Ref. ID: SNS2025052411)।याचिकायाः वचनम् आसीत् यत् याचिकाकर्ता अस्य अतिक्रमणस्य विषये प्रथमं मे 2025 इत्यस्मिन् Special Task Force इति दलाय अभियोगं निवेदयामास (Ref. ID: SNS2025052411)।अस्य अतिक्रमणस्य विषये याचिकाकर्ता प्रथमं मे 2025 मध्ये Special Task Force इत्यस्मै परिवादं ददौ इति याचिका कथयामास (Ref. ID: SNS2025052411)।अस्य अतिक्रमणस्य विषये याचिकाकर्त्रा प्रथमं मे 2025 इत्यस्मिन् Special Task Force इति दलाय परिवादः दत्तः (Ref. ID: SNS2025052411) इति याचिकायाम् उक्तम्।याचिकाकर्ता अस्य अतिक्रमणस्य विषये प्रथमं मे 2025 इत्यस्मिन् Special Task Force इत्यत्र अभियोगम् अददात् इति याचिकायाम् उक्तम् (Ref. ID: SNS2025052411)।अस्य अतिक्रमणस्य विषये याचिकाकर्त्रा प्रथमं मे 2025 इत्यस्मिन् Special Task Force इत्यस्य समीपे परिवादः कृतः आसीत् इति याचिकायाम् उक्तम् (Ref. ID: SNS2025052411)।याचिकाकर्ता अस्य अतिक्रमणस्य विषये प्रथमं मे 2025 इत्यस्मिन् Special Task Force इत्यस्मै शिकायतं दत्तवान् इति याचिकायां कथितम्। तस्याः सन्दर्भसङ्ख्या अस्ति SNS2025052411।

It said that the petitioner first complained about this encroachment to the Special Task Force in May 2025 (Ref. ID: SNS2025052411).

तदनन्तरं सर्वेक्षणं बहुवारं स्थगयित्वा अनेके शासकीयविभागाः अक्टोबर्-मासे संयुक्तं सर्वेक्षणं कृतवन्तः। 16 अक्टोबर् 2025 इत्यस्मिन् प्रकाशिते सर्वेक्षणस्य प्रतिवेदने न्यूनातिन्यूनं 38,940 वर्गफुट् भूमौ अतिक्रमणानि निर्दिष्टानि।अथ बहुवारं सर्वेक्षणं स्थगयित्वा शासकीयाः बहवः विभागाः अक्टोबर् इति मासे संयुक्तं सर्वेक्षणं चक्रुः। 16 अक्टोबर् 2025 इति दिने प्रकाशिते तस्य प्रतिवेदने न्यूनतः 38,940 वर्गफुट् इति भूमौ अतिक्रमणानि सन्ति इति उक्तम्।तदनन्तरं बहवः शासकीयाः विभागाः पुनः पुनः सर्वेक्षणं स्थगयित्वा अक्तूबर् इत्यस्मिन् संयुक्तं सर्वेक्षणं चक्रुः। 16 अक्तूबर् 2025 इत्यस्मिन् प्रकाशितः सर्वेक्षणस्य प्रतिवेदनः न्यूनातिन्यूनं 38,940 वर्गपादेषु अतिक्रमणानि निर्दिदेश।ततः सर्वकारस्य अनेके विभागाः पुनः पुनः सर्वेक्षणं स्थगयित्वा अक्टोबर् मासे संयुक्तं सर्वेक्षणं चक्रुः। 16 अक्टोबर् 2025 इति दिने प्रकाशितः सर्वेक्षणस्य वृत्तान्तः न्यूनातिन्यूनं 38,940 वर्गफुट् मिते भूभागे अतिक्रमणानि सन्ति इति जगाद।ततः अनेकैः शासकीयैः विभागैः सर्वेक्षणं बहुवारं स्थगयित्वा अक्टोबर् मासे संयुक्तं सर्वेक्षणं कृतम्। 16 अक्टोबर् 2025 इत्यस्मिन् प्रकाशिते सर्वेक्षणस्य प्रतिवेदने न्यूनातिन्यूनं 38,940 वर्गफुट् इति मितायां भूमौ अतिक्रमणम् उक्तम्।ततः सर्वेक्षणं बहुवारं स्थगयित्वा सर्वकारस्य अनेकाः विभागाः अक्टोबर् मासे संयुक्तं सर्वेक्षणम् अकुर्वन्। 16 अक्टोबर् 2025 इत्यस्मिन् प्रकाशिते तस्य प्रतिवेदने न्यूनातिन्यूनं 38,940 वर्गफुट् परिमिते क्षेत्रे अतिक्रमणानि निर्दिष्टानि।ततः अनेकैः शासकीयैः विभागैः सर्वेक्षणम् अनेकवारं स्थगयित्वा अक्टोबर्-मासे संयुक्तं सर्वेक्षणं कृतम्। 16 अक्टोबर् 2025 इत्यस्मिन् प्रकाशिते सर्वेक्षणस्य प्रतिवेदने न्यूनातिन्यूनं 38,940 वर्गफुट् मितायां भूमौ अतिक्रमणानि सन्ति इति उक्तम्।ततः शासनस्य अनेके विभागाः सर्वेक्षणं बहुवारं स्थगयित्वा अक्टोबर्-मासे संयुक्तं सर्वेक्षणम् अकुर्वन्। तस्य प्रतिवेदनं 16 अक्टोबर् 2025 इत्यस्मिन् प्रकाशितम्। न्यूनातिन्यूनं 38,940 वर्गफुट् भूमौ अतिक्रमणानि सन्ति इति तत्र कथितम्।

Subsequently, several government departments carried out a joint survey in October, after postponing it several times. The survey report, released on 16 October 2025, stated encroachments on at least 38,940 sq ft.

अष्टभिः वरिष्ठैः अधिकारिभिः हस्ताक्षरिते प्रतिवेदने अतिक्रमणानि त्रिषु क्षेत्रेषु विभक्तानि सन्ति :अष्टभिः वरिष्ठैः अधिकारिभिः हस्ताक्षरितं तत् प्रतिवेदनम् अतिक्रमणानि त्रिषु क्षेत्रेषु विभज्य निर्दिदेश—अष्टभिः वरिष्ठैः अधिकारिभिः हस्ताक्षरितः प्रतिवेदनः अतिक्रमणानि त्रिषु क्षेत्रेषु वि बभाज—अष्टभिः वरिष्ठैः अधिकारिभिः हस्ताक्षरितः सः वृत्तान्तः अतिक्रमणानि त्रिषु क्षेत्रेषु विभज्य दर्शयामास—अष्टभिः वरिष्ठैः अधिकारिभिः हस्ताक्षरिते प्रतिवेदने अतिक्रमणानि त्रिषु क्षेत्रेषु विभक्तानि—अष्टभिः वरिष्ठैः अधिकारिभिः हस्ताक्षरिते प्रतिवेदने अतिक्रमणानि त्रिषु क्षेत्रेषु विभक्तानि—अष्टभिः वरिष्ठैः अधिकारिभिः हस्ताक्षरितेन प्रतिवेदनेन अतिक्रमणानि त्रिषु क्षेत्रेषु विभक्तानि:अष्टौ वरिष्ठाः अधिकारिणः प्रतिवेदने हस्ताक्षराणि कृतवन्तः। तत् अतिक्रमणानि त्रिषु क्षेत्रेषु विभजति:

The report, signed by eight senior officials, classified the encroachments into three zones:

  • MCD इत्यस्य 36,428 वर्गफुट् भूमिः बरात् घर्, निजं डायग्नोस्टिक् केन्द्रं, वाहनानां पार्किङ्ग् इत्यादिभिः व्यावसायिकैः प्रतिष्ठानैः अधिगृहीता अस्ति।MCD इत्यस्याः 36,428 वर्गफुट् इति भूमिः बरात् घर्, निजं डायग्नोस्टिक् सेन्टर्, वाहनानां पार्किङ्ग् इति वाणिज्यस्य संस्थाभिः गृहीता अस्ति।MCD इत्यस्य भूमेः 36,428 वर्गपादान् बरातघरम्, निजी डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इति, वाहनानां पार्किङ् इति च वाणिज्यस्य संस्थानानि अधि तिष्ठन्ति।MCD इत्यस्य 36,428 वर्गफुट् मिता भूमिः बरात् घर् इति भवनं, निजं डायग्नोस्टिक् केन्द्रं वाहनानां पार्किङ्ग् च इत्यादीनां व्यापारं कुर्वतां संस्थानां वशे वर्तते।MCD इत्यस्य 36,428 वर्गफुट् इति मिता भूमिः बरात् घर्, निजं डायग्नोस्टिक् सेन्टर्, वाहनानां पार्किङ्ग् इत्यादिभिः व्यापारं कुर्वद्भिः अधिगृहीता अस्ति।MCD इत्यस्य 36,428 वर्गफुट् परिमिता भूमिः बरात् घर् इति विवाहस्य सभागृहेण, निजेन डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इत्यनेन, वाहनानां पार्किङ्ग् इत्यादिभिः वाणिज्यस्य कार्यैः अधिकृता अस्ति।MCD इत्यस्य 36,428 वर्गफुट् मिता भूमिः बारात घर्, निजं निदानस्य केन्द्रं वाहनानां पार्किङ्ग् इत्यादिभिः वाणिज्यं कुर्वद्भिः संस्थाभिः अधिकृता अस्ति।MCD इत्यस्य 36,428 वर्गफुट् भूमिः वाणिज्यिकानां संस्थानां वशे अस्ति। तत्र बारात घर् इति भवनं, निजं डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इति, वाहनानां पार्किङ्ग् इति च सन्ति।36,428 sq ft of MCD land is occupied by commercial entities such as a baraat ghar, private diagnostic centre and vehicle parking.
  • अनेन एव परिसरेण PWD इत्यस्य 2512 वर्गफुट् भूमौ अतिक्रमणं कृतम्।सः एव परिसरः PWD इत्यस्य 2512 वर्गफुट् इति भूमिम् अतिक्रम्य तिष्ठति।सः एव परिसरः PWD इत्यस्य भूमेः 2512 वर्गपादान् अतिक्रम्य तिष्ठति।PWD इत्यस्य 2512 वर्गफुट् मिता भूमिः तेन एव परिसरेण अतिक्रान्ता।PWD इत्यस्य 2512 वर्गफुट् इति मितायां भूमौ तेन एव परिसरेण अतिक्रमणं कृतम् अस्ति।तेन एव परिसरेण PWD इत्यस्य 2512 वर्गफुट् परिमिता भूमिः अतिक्रान्ता अस्ति।PWD इत्यस्य 2512 वर्गफुट् मितायां भूमौ तेन एव परिसरेण अतिक्रमणं कृतम् अस्ति।PWD इत्यस्य 2512 वर्गफुट् भूमौ तस्य एव परिसरस्य अतिक्रमणम् अस्ति।2512 sq ft of PWD land is encroached upon by the same complex.
  • 7,343 वर्गफुट् क्षेत्रे बृहत्याः मस्जिदः कब्रस्थानस्य च परिसरः अस्ति, यः फैजल शाह कब्रिस्तान इति अभिज्ञातः। भूमेः स्वामित्वं स्पष्टं नास्ति। L&DO इत्यनेन MCD इत्यस्मै भूमिः कदापि न दत्ता इत्येतत् ज्ञातम् अस्ति।7,343 वर्गफुट् इति भूमौ फैजल शाह कब्रिस्तान् इति अभिज्ञातः महान् मस्जिद्-कब्रिस्तान् इति परिसरः तिष्ठति। तस्याः भूमेः स्वामित्वं न स्पष्टम्। एतत् वै ज्ञायते—L&DO इति कार्यालयः तां भूमिं MCD इति संस्थायै कदा अपि न ददौ।7,343 वर्गपादेषु महत्याः मस्जिदः कब्रिस्तानस्य च परिसरः तिष्ठति, यः फैजल शाह कब्रिस्तान इति अभि ज्ञायते। भूमेः स्वामी न स्पष्टः। इदं ह ज्ञायते—L&DO इति कार्यालयः MCD इत्यस्मै तां भूमिं कदापि न ददौ।7,343 वर्गफुट् मिते भूभागे विशालायाः मस्जिदः कब्रस्थानस्य च परिसरः अस्ति, यः फ़ैज़ल शाह क़ब्रिस्तान् इति ज्ञायते। भूमेः स्वामित्वं न स्पष्टम्। एतावत् ज्ञायते यत् L&DO इति कदापि तां भूमिं MCD इत्यस्मै न ददौ।7,343 वर्गफुट् इति मितायां भूमौ बृहती मस्जिद् तथा कब्रिस्तानस्य परिसरः च वर्तते। सः फैजल शाह कब्रिस्तान इति अभिज्ञातः। भूमेः स्वामित्वं न स्पष्टम्। L&DO इत्यनेन MCD इत्यस्मै सा भूमिः कदापि न दत्ता इत्येतावत् ज्ञायते।7,343 वर्गफुट् परिमिते क्षेत्रे विशालायाः मस्जिदः कब्रिस्तानस्य च परिसरः अस्ति, यः फैजल शाह कब्रिस्तान् इति अभिज्ञातः। भूमेः स्वामित्वं न स्पष्टम्। एतावत् तु ज्ञायते—L&DO इति कदापि इमां भूमिं MCD इत्यस्मै न अददात्।7,343 वर्गफुट् मितायां भूमौ फैजल शाह कब्रिस्तान् इति परिचितः परिसरः अस्ति, यस्मिन् बृहती मस्जिद् कब्रिस्तानं च स्तः। भूमेः स्वामित्वं स्पष्टं नास्ति। एतावत् ज्ञायते यत् L&DO इत्यनेन सा भूमिः MCD इत्यस्मै कदापि न दत्ता।7,343 वर्गफुट् भूमौ बृहती मस्जिद् कब्रिस्तानस्य परिसरः च स्तः। सः फैजल शाह कब्रिस्तान इति ज्ञायते। भूमेः स्वामित्वं स्पष्टं नास्ति। इदं तु ज्ञातम् अस्ति यत् L&DO इति भूमिं MCD इत्यस्मै कदापि न अददात्।7,343 sq ft is housing a large mosque and graveyard complex identified as Faizal Shah Qabristan. The ownership of the land is not clear. What is known is that L&DO never gave the land to MCD.
Image accompanying the report: Delhi High Court Orders Demolition of Mosque-Graveyard-Banquet Hall Complex at Ramlila Maidan
सर्वेक्षणस्य प्रतिवेदनात् अंशःसर्वेक्षणस्य प्रतिवेदनात् उद्धृतः अंशःसर्वेक्षणस्य प्रतिवेदनात् अंशःसर्वेक्षणस्य वृत्तान्तात् उद्धृतः अंशःसर्वेक्षणस्य प्रतिवेदनात् अंशःसर्वेक्षणस्य प्रतिवेदनात् उद्धृतः अंशःसर्वेक्षणस्य प्रतिवेदनात् उद्धृतः अंशःसर्वेक्षणस्य प्रतिवेदनात् अंशःExcerpt from the survey report

विभागैः स्वयम् अतिक्रमणं स्वीकृतम्, तथापि तस्य अपसारणाय किमपि अभियानम् अद्यापि न कृतम् इति याचिकायाम् उक्तम्। अनेन कारणेन याचिकाकर्ता न्यायालयं गतः।विभागाः स्वयम् अतिक्रमणम् अभ्युपजग्मुः, अथ अपि तस्य अपनयनाय अभियानं तावत् न कृतम्; तस्मात् याचिकाकर्ता न्यायालयम् उपससार इति याचिकायाम् उक्तम्।विभागाः स्वयम् अतिक्रमणं स्वीचक्रुः, तथापि तस्य अपनयनाय किमपि अभियानम् अद्यावधि न चक्रुः; तेन याचिकाकर्ता न्यायालयं जगाम इति याचिका जगाद।अतिक्रमणं विभागैः स्वयम् अङ्गीकृतम् अपि, तस्य निवारणाय किमपि अभियानम् अद्यावधि न कृतम्; अतः याचिकाकर्ता न्यायालयस्य शरणं जगाम इति याचिका जगाद।विभागैः स्वयम् अतिक्रमणे स्वीकृते अपि तस्य अपसारणाय अभियानं तावत् न कृतम् आसीत्; तस्मात् याचिकाकर्त्रा न्यायालयः उपगतः इति याचिकायाम् उक्तम्।विभागैः स्वयम् अतिक्रमणम् अभ्युपगतम्, तथापि तस्य अपाकरणाय अद्यापि किमपि अभियानं न कृतम्; अतः याचिकाकर्ता न्यायालयम् उपागच्छत् इति याचिकायाम् उक्तम्।विभागैः स्वयम् अतिक्रमणम् अङ्गीकृतम्, तथापि तस्य अपाकरणाय अभियानम् अद्यापि न कृतम् आसीत्; अतः याचिकाकर्ता न्यायालयस्य शरणं गतः इति याचिकायाम् उक्तम्।अतिक्रमणम् अस्ति इति विभागाः स्वयमेव स्वीकुर्वन्ति। तथापि तस्य अपसारणाय अद्यापि किमपि अभियानं न कृतम् इति याचिका वदति। अतः याचिकाकर्ता न्यायालयम् अगच्छत् इति अपि तत्र कथितम्।

The petition stated that despite the departments’ own admission of encroachment, no removal drive had yet been carried out, prompting the petitioner to approach the Court.

उक्तभूमेः सर्वाणि अवैधानि साम्प्रदायिकानि व्यावसायिकानि च निर्माणानि अपसारयितुं प्रतिवादिभ्यः निर्देशाः दीयन्ताम्, अतिक्रमणकर्तृभिः सह गुप्तं सहयोगं कुर्वन्ति इति आरोपितानाम् अधिकारिणां भूमिकायाः अन्वेषणं न्यायालयस्य निरीक्षणे आदिश्यताम्, सार्वजनिकभूमौ व्यावसायिकानि कार्याणि चालयद्भ्यः पक्षेभ्यः दुरुपयोगस्य शुल्कं दण्डस्य शुल्कं च वसूल्यताम् इति याचिकायां न्यायालयः प्रार्थितः।तस्याः भूमेः सर्वाणि अवैधानि साम्प्रदायिकानि वाणिज्याय च निर्मितानि भवनानि प्रतिवादिनः अपनयेयुः इति न्यायालयः आदिशतु; अतिक्रमणं कृतवद्भिः सह गुप्तं मिलित्वा आचरन्ति इति येषाम् अधिकारिणां विषये आरोपः, तेषां भूमिकायाः अन्वेषणं न्यायालयस्य निरीक्षणे भवतु; सार्वजनिकायां भूमौ वाणिज्यस्य कार्याणि ये चालयन्ति, तेभ्यः दुरुपयोगस्य शुल्कं दण्डस्य शुल्कं च वसूलयतु इति याचिका प्रार्थयामास।उक्तायाः भूमेः सर्वाणि अवैधानि सामुदायिकानि वाणिज्यस्य च निर्माणानि प्रतिवादिनः अपनयेयुः इति न्यायालयः आदिशेत्; अतिक्रमणं कुर्वद्भिः सह अधिकारिणः मिलित्वा चेरुः इति आरोपस्य विषये तेषां भूमिकां न्यायालयस्य निरीक्षणे अन्वेष्टुम् आदिशेत्; सार्वजनिकायां भूमौ वाणिज्यं कुर्वद्भ्यः पक्षेभ्यः दुरुपयोगस्य शुल्कं दण्डस्य शुल्कं च आ हरेत्—इति याचिका प्रार्थयामास।उक्तायाः भूमेः सर्वाणि अवैधानि साम्प्रदायिकानि व्यापारस्य च निर्माणानि निवारयितुं प्रतिवादिनः आदेष्टुं याचिका न्यायालयं ययाचे। अतिक्रमणकर्तृभिः सह गुप्तं सहयोगं कुर्वन्ति इति येषाम् अधिकारिणां विषये आरोपः अस्ति, तेषां भूमिकायाः अन्वेषणं न्यायालयस्य निरीक्षणे कारयितुं, सार्वजनिकायां भूमौ व्यापारं कुर्वद्भ्यः पक्षेभ्यः दुरुपयोगस्य शुल्कं दण्डं च वसूलयितुं च सा ययाचे।उक्तायाः भूमेः सर्वाणि अवैधानि सामुदायिकानि व्यापारार्थानि च निर्माणानि अपसारयितुं प्रतिवादिभ्यः निर्देशः देयः, अतिक्रमणं कृतवद्भिः सह सहयोगस्य आरोपः येषु अधिकारिषु अस्ति तेषां भूमिकायाः अन्वेषणं न्यायालयस्य पर्यवेक्षणे आदेष्टव्यम्, सार्वजनिकायां भूमौ व्यापारं कुर्वद्भ्यः पक्षेभ्यः दुरुपयोगस्य शुल्कं दण्डस्य शुल्कं च वसूलनीयम् इति याचिकायां प्रार्थितम्।उक्तायाः भूमेः सर्वाणि अवैधानि साम्प्रदायिकानि वाणिज्यार्थं निर्मितानि च निर्माणानि अपाकर्तुं प्रतिवादिनः निर्देष्टव्याः इति याचिकायां प्रार्थितम्। अतिक्रमणकर्तृभिः सह येषाम् अधिकारिणां गुप्तः सहयोगः आरोपितः, तेषां भूमिकायाः अन्वेषणं न्यायालयस्य निरीक्षणे आदेशनीयम्, सार्वजनिकायां भूमौ वाणिज्यं कुर्वद्भ्यः पक्षेभ्यः दुरुपयोगस्य शुल्कं दण्डशुल्कं च वसूलनीयम् इति अपि प्रार्थितम्।उक्तायाः भूमेः सर्वाणि अवैधानि साम्प्रदायिकानि वाणिज्याय निर्मितानि च भवनानि प्रतिवादिनः अपाकुर्युः इति न्यायालयः निर्दिशेत्, अतिक्रमणं कृतवद्भिः सह कथिततया गुप्तं सहकारं कुर्वताम् अधिकारिणां भूमिकायाः अन्वेषणं न्यायालयस्य निरीक्षणे भवेत् इति आदिशेत्, सार्वजनिकायां भूमौ वाणिज्यं कुर्वद्भ्यः पक्षेभ्यः दुरुपयोगस्य शुल्कं दण्डस्य शुल्कं च आददीत इति याचिकायां प्रार्थितम्।उक्तायाः भूमेः सर्वाणि अवैधानि साम्प्रदायिकानि वाणिज्यिकानि च निर्माणानि अपसारयितुं प्रतिवादिभ्यः आदेशः दीयताम् इति याचिका प्रार्थयते। अतिक्रमणं कुर्वद्भिः सह केषाञ्चित् अधिकारिणां गुप्तः सहयोगः अस्ति इति आरोपः अस्ति। तेषां भूमिकायाः अन्वेषणं न्यायालयस्य निरीक्षणे भवतु इति अपि सा प्रार्थयते। सार्वजनिकभूमौ वाणिज्यं कुर्वद्भ्यः पक्षेभ्यः दुरुपयोगस्य शुल्कं दण्डस्य शुल्कं च वसूल्यताम् इति अपि तस्यां प्रार्थितम्।

The plea requested the Court to direct the respondents to remove all illegal communal and commercial structures from the said land, order a court-monitored investigation into the role of officials allegedly colluding with the encroachers, and recover misuse and penal charges from parties running commercial activities on public land.

“Register of Immovable Property (1958) इत्यस्य अनुसारं L&DO इत्यनेन MCD इत्यस्मै सार्वजनिकस्य उपयोगस्य कृते 38,940 वर्गफुट् भूमिः प्रतिवर्षं ₹1 इति नाममात्रस्य भाटकस्य आधारेण पट्टया दत्ता। केवलं लघुः भागः आधिकारिकतया कब्रस्थानरूपेण चिह्नितः आसीत्। किन्तु अद्य तस्य परितः एका एकर्-परिमिता भूमिः चोरिता अस्ति,” इति सिरोही Rashtra Jyoti इति पत्रिकाम् उक्तवान्।“Register of Immovable Property (1958) इति अभिलेखस्य अनुसारं L&DO इति कार्यालयः 38,940 वर्गफुट् इति भूमिं सार्वजनिकाय उपयोगाय MCD इति संस्थायै प्रतिवर्षं ₹1 इति नाममात्रेण भाटकेन ददौ। केवलम् अल्पः भागः कब्रिस्तान् इति अधिकृततया चिह्नितः आस। अथ अद्य तस्य परितः एकः एकर् इति भूमिः चोरिता अस्ति,” इति सिरोही Rashtra Jyoti इति प्रकाशनम् उवाच।“Register of Immovable Property (1958) इत्यस्य अनुसारेण L&DO इति कार्यालयः सार्वजनिकाय उपयोगाय 38,940 वर्गपादान् भूमिं MCD इत्यस्मै ददौ; प्रतिवर्षं ₹1 इति नाममात्रेण भाटकेन सा पट्टे दत्ता। केवलम् अल्पः भागः अधिकृतरूपेण कब्रिस्तानम् इति अङ्कितः आसीत्। अद्य उ तस्य परितः एकः एकरः भूमिः अपहृता,” इति सिरोही Rashtra Jyoti इति पत्रिकाम् उवाच।“स्थावराणां सम्पत्तीनां पञ्जिकानुसारम् (1958), सार्वजनिकाय उपयोगाय 38,940 वर्गफुट् मिता भूमिः L&DO इत्यनेन MCD इत्यस्मै प्रतिवर्षं ₹1 इति नाममात्रेण भाटकेन दत्ता। केवलम् अल्पः अंशः अधिकृतरूपेण कब्रस्थानत्वेन चिह्नितः आसीत्। किन्तु अद्य तस्य परितः एक एकर् मिता भूमिः अपहृता अस्ति,” इति सिरोही Rashtra Jyoti इत्यस्मै उवाच।“अचलायाः सम्पत्तेः पञ्जिकायाः (1958) अनुसारं L&DO इत्यनेन MCD इत्यस्मै सार्वजनिकाय उपयोगाय 38,940 वर्गफुट् इति मिता भूमिः प्रतिवर्षं ₹1 इति नाममात्रेण भाटकेन पट्टे दत्ता आसीत्। लघुः एव भागः अधिकृततया कब्रिस्तानम् इति निर्दिष्टः आसीत्। किन्तु अद्य तस्य परितः एकः एकर् इति मिता भूमिः अपहृता अस्ति,” इति सिरोही Rashtra Jyoti इति प्रकाशनम् अवदत्।“Register of Immovable Property (1958) इत्यस्य अनुसारं L&DO इति सार्वजनिकाय उपयोगाय 38,940 वर्गफुट् परिमितां भूमिं MCD इत्यस्मै प्रतिवर्षं ₹1 इति नाममात्रेण भाटकेन अददात्। केवलम् अल्पः भागः आधिकारिकतया कब्रिस्तानम् इति निर्दिष्टः आसीत्। किन्तु अद्य तस्य परितः एकः एकर् परिमितः भूमेः भागः अपहृतः अस्ति,” इति सिरोही Rashtra Jyoti इत्यस्मै अवदत्।“Register of Immovable Property (1958) इत्यस्य अनुसारं L&DO इत्यनेन सार्वजनिकाय उपयोगाय 38,940 वर्गफुट् मिता भूमिः प्रतिवर्षं ₹1 इति नाममात्रेण भाटकेन MCD इत्यस्मै हस्तान्तरिता आसीत्। केवलम् अल्पः भागः अधिकृततया कब्रिस्तानम् इति चिह्नितः आसीत्। किन्तु अद्य तस्य परितः एकः एकर् मिता भूमिः चोरिता अस्ति,” इति सिरोही Rashtra Jyoti इत्यस्मै उक्तवान्।“Register of Immovable Property (1958) इत्यस्य अनुसारं L&DO इति 38,940 वर्गफुट् भूमिं जनानाम् उपयोगाय MCD इत्यस्मै अददात्। वार्षिकं लीज् इति शुल्कं नाममात्रम्, ₹1, आसीत्। केवलं लघुः भागः आधिकारिकरूपेण कब्रिस्तानम् इति चिह्नितः आसीत्। किन्तु अद्य तस्य परितः एकः एकर् भूमिः चोरिता अस्ति,” इति सिरोही Rashtra Jyoti इत्यस्मै अवदत्।

“As per the Register of Immovable Property (1958), 38,940 sq ft land was transferred by the L&DO to MCD for public use at a nominal lease of ₹1 per annum. Only a small portion was officially marked as a graveyard. But today, one acre of the land around it has been stolen,” Sirohi told Rashtra Jyoti.


Illustrated argument. Claim: The order is enough. Answer: Now track the action, the deadline and due process.. A yellow VEDAS book stands with the answering speaker. The challenged speaker visibly loses the argument: Sceptic on left slumps into a small defeated posture while woman and civic worker actively check the order and calendar; they retain command.
आदेशः स्वस्य वास्तविकायाः व्याप्तेः अन्तरे उद्धृतः सन् एव सर्वाधिकं प्रभावी भवति।यदा आदेशः स्वस्य यथार्थायाः व्याप्तेः अन्तः उद्ध्रियते, तदा सः बलवत्तमः भवति।यदा आदेशः स्वस्य यथार्थायाः सीमायाः अन्तः उद्ध्रियते, तदा एव सः बलिष्ठः।आदेशः स्वस्य वास्तविकायाः व्याप्तेः अन्तः उद्धृतः एव सर्वाधिकं बलं धारयति।स्वस्य वास्तविकायाः व्याप्तेः अन्तः उद्धृतः आदेशः एव सर्वाधिकं बलवान् भवति।आदेशः स्वस्य यथार्थायाः व्याप्तेः अन्तरेण उद्धृतः सन् एव सर्वाधिकं बलवान् भवति।आदेशस्य यथार्थायाः सीमायाः अन्तः एव तम् उद्धरेत्; तदा सः सर्वाधिकं बलवान् भवेत्।आदेशः यदा स्वस्य यथार्थायाः सीमायाः अन्तः उद्ध्रियते, तदैव सः सर्वाधिकं बलवान् भवति।An order is strongest when quoted within its actual scope.

न्यायालयः किम् आदिष्टवान्किं न्यायालयः आदिदेशन्यायालयः किम् आदिदेशकिम् आदिदेश न्यायालयः?न्यायालयेन किम् आदिष्टम्न्यायालयः किम् आदिशत्न्यायालयेन किम् आदिष्टम्न्यायालयः किम् आदिशत्

What the Court Ordered

प्रभावितेभ्यः पक्षेभ्यः विधिसम्मतां प्रक्रियां सुनिश्चित्य मासत्रयस्य अन्तरे अतिक्रमणानि अवैधाः व्यावसायिकाः क्रियाः च अपसारयितुं न्यायालयः MCD इत्यस्मै PWD इत्यस्मै च निर्देशं दत्तवान्। पीठम् उक्तवत् :ये पक्षाः प्रभाविताः भवन्ति, तेषां कृते विधेः यथाविधि पालनं सुनिश्चित्य त्रिषु मासेषु अतिक्रमणानि अवैधानि वाणिज्यस्य कार्याणि च अपनयेताम् इति न्यायालयः MCD इति संस्थां PWD इति विभागं च आदिदेश। पीठम् उवाच—प्रभावितानां पक्षाणां कृते विधेः उचितं क्रमं पालयन्तौ MCD इति PWD इति च त्रिषु मासेषु अतिक्रमणानि अवैधं वाणिज्यं च अपनयेताम् इति न्यायालयः आदिदेश। पीठम् उवाच—प्रभावितानां पक्षाणां कृते विहितां प्रक्रियां पालयन्तौ त्रिषु मासेषु अतिक्रमणानि अवैधाः व्यापारस्य क्रियाः च निवारयेताम् इति न्यायालयः MCD इति PWD इति च आदिदेश। पीठम् इदम् उवाच—प्रभावितानां पक्षाणां कृते विधिना विहितां प्रक्रियां सुनिश्चित्य मासत्रयस्य अन्तः अतिक्रमणानि अवैधाः व्यापारस्य क्रियाः च अपसारयितुं न्यायालयेन MCD इत्यस्मै PWD इत्यस्मै च निर्देशः दत्तः। पीठेन उक्तम्—प्रभावितानां पक्षाणां कृते विधिना विहितां प्रक्रियां पालयित्वा मासत्रयस्य अन्तः अतिक्रमणानि अवैधाः वाणिज्यस्य क्रियाः च अपाकर्तुं न्यायालयः MCD इति PWD इति च आदिशत्। पीठेन उक्तम्—प्रभावितानां पक्षाणां कृते विधिवत् प्रक्रियां सुनिश्चित्य मासत्रयस्य अन्तः अतिक्रमणानि अवैधानि वाणिज्यस्य कार्याणि च MCD इति PWD इति च अपाकुर्याताम् इति न्यायालयः निरदिशत्। पीठम् अवदत्:मासत्रयस्य अन्तः अतिक्रमणानि अवैधाः वाणिज्यिकाः क्रियाः च अपसारयताम् इति न्यायालयः MCD इत्यस्मै PWD इत्यस्मै च आदेशम् अददात्। ये पक्षाः अनेन प्रभाविताः भवन्ति, तेषां विषये विधेः उचिता प्रक्रिया अपि पालनीया इति सः अवदत्। न्यायपीठम् अवदत्:

The court directed MCD and PWD to carry out the removal of encroachments and illegal commercial activities within three months, while ensuring due process for affected parties. The bench noted:

“PWD इत्यस्य मार्गे पादमार्गे च अतिक्रमणस्य विषये वयं निर्दिशामः यत् मार्गः पादमार्गः च सर्वेभ्यः अतिक्रमणेभ्यः मुक्तौ क्रियेताम् इति सुनिश्चितुं PWD इत्यनेन उचितस्य कार्यस्य आरम्भः करणीयः। MCD इत्यस्य भूमौ अतिक्रमणं तथा बरात् घर् इत्यस्य अवैधं सञ्चालनं, पार्किङ्ग् तथा निजानि डायग्नोस्टिक् केन्द्राणि इत्यादयः अन्याः व्यावसायिकाः क्रियाः च संयुक्तस्य निरीक्षणस्य प्रतिवेदने दृष्टाः सन्ति। अस्याः भूमेः विषये वयं निर्दिशामः यत् एतादृशस्य अतिक्रमणस्य अपसारणाय तथा JSR इत्यस्मिन् उक्तानाम् अवैधानां व्यावसायिकानां क्रियाणाम् अपसारणाय MCD इत्यनेन उचितं कार्यं करणीयम्, तत् च शीघ्रं समापनीयम्।”“PWD इत्यस्य मार्गे पदचारिणां पथि च यत् अतिक्रमणम् अस्ति, तस्य विषये वयम् आदिशामः—मार्गः पदचारिणां पन्थाः च सर्वेभ्यः अतिक्रमणेभ्यः मुक्तौ भवेताम् इति सुनिश्चितुं PWD इति विभागः उचितां कार्यवाहीम् आरभेत। अथ MCD इत्यस्याः या भूमिः, यत्र अतिक्रमणं तथा बरात् घर् इत्यस्य अवैधं चालनं पार्किङ्ग् निजानि डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इति अन्यानि च वाणिज्यस्य कार्याणि संयुक्तस्य निरीक्षणस्य प्रतिवेदने दृष्टानि, तस्याः विषये वयम् आदिशामः—JSR इति प्रतिवेदने यथा उक्तम्, तथाविधस्य अतिक्रमणस्य अवैधानां वाणिज्यस्य कार्याणां च अपनयनाय MCD इति संस्था उचितां कार्यवाहीं कुर्यात्, तां च शीघ्रं समापयेत्।”“PWD इत्यस्य मार्गे पदपथे च यद् अतिक्रमणम्, तद् अधिकृत्य वयम् आदिशामः—मार्गः पदपथः च सर्वेभ्यः अतिक्रमणेभ्यः मुक्तौ भवेताम् इति PWD इति विभागः उचितां क्रियाम् आ रभेत। MCD इत्यस्य या भूमिः, यस्यां संयुक्तस्य निरीक्षणस्य प्रतिवेदने अतिक्रमणं तथा बरातघरस्य अवैधं सञ्चालनम्, पार्किङ् इति निजी डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इति च अन्यत् वाणिज्यं दृष्टम्, ताम् अधिकृत्य वयम् आदिशामः—MCD इति संस्था तादृशम् अतिक्रमणं तथा JSR इत्यस्मिन् उक्तम् अवैधं वाणिज्यम् अपनेतुम् उचितां क्रियां कुर्यात्, तां च शीघ्रं सम् आप्नुयात्।”“PWD इत्यस्य मार्गे पदपथे च अतिक्रमणस्य विषये वयम् आदिशामः यत् मार्गः पदपथः च सर्वेभ्यः अतिक्रमणेभ्यः मुक्तौ भवेताम् इति सुनिश्चितुं PWD इत्यनेन उचितं कार्यम् आरब्धव्यम्। MCD इत्यस्य स्वाम्ये स्थितायां भूमौ संयुक्तस्य निरीक्षणस्य वृत्तान्ते अतिक्रमणं तथा अवैधरूपेण बरात् घर् इत्यस्य सञ्चालनं पार्किङ्ग् निजानां डायग्नोस्टिक् केन्द्राणां च इत्यादयः व्यापारस्य क्रियाः दृष्टाः। तस्याः भूमेः विषये वयम् आदिशामः यत् तादृशस्य अतिक्रमणस्य तथा JSR इत्यत्र उक्तानाम् अवैधानां व्यापारस्य क्रियाणां निवारणाय MCD इत्यनेन उचितं कार्यं कर्तव्यं, तत् च शीघ्रं समापनीयम्।”“PWD इत्यस्य मार्गे पादचारिणां पथे च यत् अतिक्रमणम् अस्ति, तद्विषये वयं निर्दिशामः यत् मार्गः पादचारिणां पन्थाः च सर्वस्मात् अतिक्रमणात् मुक्तौ स्याताम् इति सुनिश्चितुं PWD इत्यनेन उचिता कार्यवाही आरब्धव्या। MCD इत्यस्य यस्यां भूमौ अतिक्रमणं तथा बरात् घर् इत्यस्य अवैधं सञ्चालनं पार्किङ्ग् निजानि डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इत्यादयः व्यापारस्य अन्याः क्रियाः च संयुक्तस्य निरीक्षणस्य प्रतिवेदने दृष्टाः, तस्याः विषये वयं निर्दिशामः यत् तादृशस्य अतिक्रमणस्य तथा JSR इत्यस्मिन् उल्लिखितायाः अवैधायाः व्यापारस्य क्रियायाः अपसारणार्थं MCD इत्यनेन उचिता कार्यवाही कर्तव्या, सा च शीघ्रं समापनीया।”“PWD इत्यस्य मार्गे पदपथे च यद् अतिक्रमणम् अस्ति, तस्मिन् विषये वयम् आदिशामः यत् मार्गः पदपथः च सर्वेभ्यः अतिक्रमणेभ्यः मुक्तौ स्याताम् इति सुनिश्चितुं PWD इत्यनेन उचितं कार्यम् आरब्धव्यम्। MCD इत्यस्य भूमौ अतिक्रमणं तथा बरात् घर् इत्यस्य अवैधं चालनं पार्किङ्ग् निजानि डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इति च अन्याः वाणिज्यस्य क्रियाः संयुक्तस्य निरीक्षणस्य प्रतिवेदने दृष्टाः। तस्याः भूमेः विषये वयम् आदिशामः यत् एतादृशस्य अतिक्रमणस्य अपाकरणाय तथा JSR इत्यस्मिन् उल्लिखितानाम् अवैधानां वाणिज्यस्य क्रियाणाम् अपाकरणाय MCD इत्यनेन उचितं कार्यं कर्तव्यम्, तत् च शीघ्रं समापनीयम्।”“PWD इत्यस्य मार्गे पदपथे च अतिक्रमणस्य विषये वयं निर्दिशामः यत् मार्गः पदपथः च सर्वेभ्यः अतिक्रमणेभ्यः मुक्तौ भवेताम् इति सुनिश्चित्य PWD इति संस्था उचितां क्रियाम् आरभेत। MCD इत्यस्य भूमौ अतिक्रमणं तथा बारात घर् इत्यस्य पार्किङ्ग् इति निजानि निदानस्य केन्द्राणि इत्यादीनां च वाणिज्यस्य कार्याणाम् अवैधं चालनं संयुक्तस्य निरीक्षणस्य प्रतिवेदने दृष्टम् अस्ति। तस्याः भूमेः विषये वयं निर्दिशामः यत् तादृशम् अतिक्रमणं तथा JSR इत्यस्मिन् उल्लिखितानि अवैधानि वाणिज्यस्य कार्याणि अपाकर्तुं MCD इति संस्था उचितां क्रियां कुर्यात्, तां च शीघ्रं समापयेत्।”“PWD इत्यस्य मार्गे पदमार्गे च यत् अतिक्रमणम् अस्ति, तस्य विषये वयम् आदिशामः। PWD इति उचितां कार्यवाहीम् आरभताम्। मार्गः पदमार्गः च सर्वेभ्यः अतिक्रमणेभ्यः मुक्तौ भवेताम्। MCD इत्यस्य भूमौ अतिक्रमणम् अस्ति इति संयुक्तस्य निरीक्षणस्य प्रतिवेदने ज्ञातम्। तत्र बारात घर् इत्यस्य अवैधं चालनम् अस्ति। पार्किङ्ग् इति, निजानि डायग्नोस्टिक् सेन्टर् इति च अन्याः वाणिज्यिकाः क्रियाः अपि सन्ति इति ज्ञातम्। अतः वयम् आदिशामः यत् MCD इति तादृशस्य अतिक्रमणस्य अपसारणाय उचितां कार्यवाहीं करोतु। JSR इत्यस्मिन् उक्तायाः अवैधायाः वाणिज्यिकायाः क्रियायाः अपसारणाय अपि कार्यवाहीं करोतु। तत् सर्वं शीघ्रं समाप्यताम्।”

“As regards the encroachment on the PWD road and footpath, we direct that appropriate action shall be initiated by the PWD to ensure that the road and the footpath are made clear of any encroachments. As regards the land belonging to MCD where encroachment as well as illegal running of barat-ghar and other commercial activity such as parking and private diagnostic centers have been found in the joint inspection report, we direct that appropriate action for removal of such encroachment as also removal of illegal commercial activity as mentioned in the JSR shall be taken by the MCD and the same shall be concluded expeditiously”

यस्मिन् 7,343 वर्गफुट् क्षेत्रे मस्जिद् कब्रस्थानं च स्तः, तस्य भूमेः स्वामित्वम् अद्यापि विवादितम् अस्ति इति उक्त्वा न्यायालयः तत्र भञ्जनस्य विशिष्टान् आदेशान् न दत्तवान्।7,343 वर्गफुट् इति यस्मिन् क्षेत्रे मस्जिद्, कब्रिस्तान् च स्तः, तस्य विषये न्यायालयः भञ्जनस्य विशिष्टान् आदेशान् न ददौ। तस्याः भूमेः स्वामित्वम् अद्य अपि विवादे अस्ति इति सः उवाच।मस्जिद् कब्रिस्तानं च यस्मिन् 7,343 वर्गपादानां क्षेत्रे तिष्ठतः, तद् अधिकृत्य न्यायालयः भेदनाय विशिष्टान् आदेशान् न ददौ। अस्याः भूमेः स्वामी कः इति अद्यापि विवादः इति सः उवाच।मस्जिद् कब्रस्थानं च धारयतः 7,343 वर्गफुट् मितस्य क्षेत्रस्य विषये विशिष्टान् ध्वंसस्य आदेशान् दातुं न्यायालयः विरराम। अस्याः भूमेः स्वामित्वम् अद्यापि विवादग्रस्तम् अस्ति इति सः उवाच।मस्जिद् तथा कब्रिस्तानम् इत्येताभ्यां युक्तस्य 7,343 वर्गफुट् इति मितस्य क्षेत्रस्य विषये न्यायालयेन विशिष्टाः भञ्जनस्य आदेशाः न दत्ताः, यतः अस्याः भूमेः स्वामित्वम् अद्यापि विवादितम् अस्ति इति तेन उक्तम्।मस्जिद् कब्रिस्तानं च यत्र स्तः, तस्य 7,343 वर्गफुट् परिमितस्य क्षेत्रस्य विषये न्यायालयः ध्वंसाय विशिष्टान् आदेशान् न अददात्। अस्याः भूमेः स्वामित्वम् अद्यापि विवादितम् अस्ति इति न्यायालयेन उक्तम्।मस्जिद् कब्रिस्तानं च यस्मिन् 7,343 वर्गफुट् मिते क्षेत्रे स्तः, तस्य विषये न्यायालयः विशिष्टान् भञ्जनस्य आदेशान् न अददात्। अस्याः भूमेः स्वामित्वम् अद्यापि विवादितम् अस्ति इति सः अवदत्।7,343 वर्गफुट् क्षेत्रे मस्जिद् कब्रिस्तानं च स्तः। तस्य क्षेत्रस्य विषये ध्वंसस्य विशिष्टान् आदेशान् न्यायालयः न अददात्। अस्याः भूमेः स्वामित्वम् अद्यापि विवादितम् अस्ति इति सः अवदत्।

On the 7,343 sq ft area housing the mosque and graveyard, the court refrained from issuing specific demolition orders, stating that the ownership of this land is still disputed.

“मस्जिदः कब्रस्थानस्य च अस्तित्वस्य विषये उक्ता भूमिः L&DO इत्यस्य अस्ति। अतः उक्तायाः सम्पत्तेः रक्षणं L&DO इत्यस्य अधिकारिणां कार्यम् अस्ति। उक्तभूमेः विषये MCD इत्यस्य L&DO इत्यस्य च मध्ये विवादः अस्ति इति दृश्यते। उक्तयोः विभागयोः अधिकारिणः परस्परं तस्य समाधानं करिष्यन्ति।”“मस्जिद्, कब्रिस्तान् इति स्थानयोः अस्तित्वस्य विषये सा भूमिः L&DO इत्यस्य अस्ति; तस्मात् तस्याः सम्पत्तेः रक्षणं L&DO इत्यस्य अधिकारिणां कार्यम्। तस्याः भूमेः विषये MCD इति संस्थायाः L&DO इति कार्यालयस्य च मध्ये विवादः अस्ति इति दृश्यते। तयोः विभागयोः अधिकारिणः परस्परं तं विवादं निराकुर्युः।”“मस्जिदः कब्रिस्तानस्य च स्थितिम् अधिकृत्य उक्ता भूमिः L&DO इत्यस्य; तेन तस्याः सम्पदः रक्षणं L&DO इत्यस्य अधिकारिणः कुर्युः। उक्तां भूमिम् अधिकृत्य MCD इति L&DO इति च अनयोः विवादः दृश्यते; तम् उक्तयोः विभागयोः अधिकारिणः मिथः सम् आदध्युः।”“मस्जिदः कब्रस्थानस्य च अस्तित्वस्य विषये उक्ता भूमिः L&DO इत्यस्य अस्ति; अतः उक्तायाः सम्पत्तेः रक्षणं L&DO इत्यस्य अधिकारिणां कर्तव्यम्। उक्तायाः भूमेः विषये MCD इति L&DO इति च अनयोः मध्ये विवादः अस्ति इति प्रतीयते। सः उक्तयोः विभागयोः अधिकारिभिः परस्परं निराकरणीयः।”“मस्जिद् तथा कब्रिस्तानम् इत्येतयोः स्थितेः विषये उक्ता भूमिः L&DO इत्यस्य अस्ति; तस्मात् उक्तायाः सम्पत्तेः रक्षणं L&DO इत्यस्य अधिकारिणां कर्तव्यम्। उक्तायाः भूमेः विषये MCD इत्यस्य L&DO इत्यस्य च मध्ये विवादः अस्ति इति प्रतीयते। उक्तयोः विभागयोः अधिकारिभिः परस्परं सः समाधेयः।”“मस्जिदः कब्रिस्तानस्य च विद्यमानतायाः विषये तावत्, उक्ता भूमिः L&DO इत्यस्य अस्ति, अतः उक्तायाः सम्पत्तेः रक्षणं L&DO इत्यस्य अधिकारिणां कार्यम्। उक्तायाः भूमेः विषये MCD इति L&DO इति च अनयोः मध्ये विवादः अस्ति इति प्रतीयते। सः उक्तयोः विभागयोः अधिकारिभिः परस्परं समाधातव्यः।”“मस्जिद् कब्रिस्तानं च अत्र स्तः इत्यस्य विषये उक्ता भूमिः L&DO इत्यस्य अस्ति, अतः L&DO इत्यस्य अधिकारिणः एव उक्तां सम्पत्तिं रक्षेयुः। उक्तायाः भूमेः विषये MCD इति L&DO इति च अनयोः मध्ये विवादः अस्ति इति प्रतिभाति। उक्तयोः विभागयोः अधिकारिणः परस्परं तं विवादं निराकुर्युः।”“मस्जिदः कब्रिस्तानस्य च अस्तित्वस्य विषये उक्ता भूमिः L&DO इत्यस्य अस्ति। अतः तस्याः सम्पत्तेः रक्षणं L&DO इत्यस्य अधिकारिणां कार्यम् अस्ति। उक्तायाः भूमेः विषये MCD इत्यस्य L&DO इत्यस्य च मध्ये विवादः अस्ति इति दृश्यते। उक्तानां विभागानाम् अधिकारिणः परस्परं तं विवादं समाधेयुः।”

“So far as the existence of the Mosque and Kabristan is concerned, the said land belongs to L&DO and accordingly, it is for the L&DO officials to protect the said property. It appears there is a dispute regarding the said land between the MCD and L&DO, which shall be sorted out amongst the officials of the said departments.”

न्यायालयस्य आदेशात् अंशाः :न्यायालयस्य आदेशात् उद्धृताः अंशाः—न्यायालयस्य आदेशात् अंशाः—न्यायालयस्य आदेशात् उद्धृताः अंशाः—न्यायालयस्य आदेशात् अंशाः—न्यायालयस्य आदेशात् उद्धृताः अंशाः—न्यायालयस्य आदेशात् उद्धृताः अंशाः:न्यायालयस्य आदेशात् अंशाः:

Excerpts from the court order:

Image accompanying the report: Delhi High Court Orders Demolition of Mosque-Graveyard-Banquet Hall Complex at Ramlila Maidan
Image accompanying the report: Delhi High Court Orders Demolition of Mosque-Graveyard-Banquet Hall Complex at Ramlila Maidan

राष्ट्रस्य सुरक्षायाः चिन्ताःराष्ट्रस्य सुरक्षायाः चिन्ताःराष्ट्रस्य सुरक्षायाः चिन्ताःराष्ट्रस्य सुरक्षाविषये चिन्ताःराष्ट्रस्य सुरक्षायाः चिन्ताःराष्ट्रस्य सुरक्षायाः चिन्ताःराष्ट्रस्य सुरक्षायाः चिन्ताःराष्ट्रस्य सुरक्षायाः चिन्ताः

National Security Concerns

विशेषतः, फैज-ए-इलाही मस्जिद् इति नाम्ना ज्ञाता इयं सा एव मस्जिद् अस्ति, यत्र अचिरं निगृहीतः आतङ्कवादी डॉ. उमर उन नबी रक्तदुर्गे योजनानुसारं कृतात् आतङ्कस्य आक्रमणात् किञ्चित् पूर्वं गतवान् आसीत्। तस्मिन् आक्रमणे 12 जनाः तत्क्षणं मृताः। अतः सुरक्षायाः संस्थाः मस्जिदः समितेः सदस्यान् प्रश्नान् पृच्छन्ति। एतेन एतादृशानाम् अतिक्रमणानां विषये गम्भीराः प्रश्नाः उद्भवन्ति। [1]एतत् वै लक्ष्यम्—फैज-ए-इलाही मस्जिद् इति इदं तत् एव स्थानम्, यत्र अधुनैव निगृहीतः आतङ्कवादी डॉ उमर उन नबी जगाम। ततः अल्पेन कालेन अनन्तरं लाल-किलायां पूर्वं योजितः आतङ्कस्य आक्रमणः अभवत्, यस्मिन् 12 जनाः तत्क्षणम् एव मृताः। तस्मात् सुरक्षायाः संस्थाः तस्य मस्जिद् इति स्थानस्य समितेः सदस्यान् पृच्छन्ति। एवम् एतादृशानाम् अतिक्रमणानां विषये गम्भीराः प्रश्नाः उत्तिष्ठन्ति। [1]इदं ह लक्षयेत्—फैज-ए-इलाही मस्जिद् इति नाम्ना इयम् एव सा मस्जिद्, याम् अचिरं निगृहीतः आतङ्कवादी डॉ उमर उन नबी लाल किला इत्यत्र पूर्वं कल्पितात् आतङ्कस्य आक्रमणात् किञ्चित् पूर्वं जगाम। तस्मिन् आक्रमणे 12 जनाः तत्क्षणं मम्रुः। तेन सुरक्षायाः संस्थाः मस्जिदः समितेः सदस्यान् पृच्छन्ति—एवंविधानि अतिक्रमणानि अधिकृत्य गम्भीराः प्रश्नाः उद् यन्ति। [1]अत्र विशेषतः ज्ञातव्यं यत् फ़ैज़-ए-इलाही मस्जिद् इति नाम्ना ज्ञाता इयं सा एव मस्जिद् अस्ति, यत्र अधुना एव निगृहीतः आतङ्कवादी डॉ उमर उन नबी लाल क़िला इत्यत्र पूर्वं योजितात् आतङ्कस्य आक्रमणात् किञ्चित्कालं पूर्वं जगाम। तस्मिन् आक्रमणे 12 जनाः तत्क्षणं मृताः। अतः सुरक्षायाः संस्थाः मस्जिदः समितेः सदस्यान् पृच्छन्ति; अनेन तादृशानाम् अतिक्रमणानां विषये गम्भीराः प्रश्नाः उद्भवन्ति। [1]अत्र विशेषतः ज्ञेयम्—फैज-ए-इलाही मस्जिद् इति नाम्ना ज्ञाता इयम् एव सा मस्जिद्, यत्र अचिरं निगृहीतः आतङ्कवादी डॉ उमर उन नबी गतः आसीत्। लाल किला इत्यत्र पूर्वं नियोजितात् आतङ्कस्य आक्रमणात् अल्पकालं पूर्वं सः तत्र गतः; तस्मिन् आक्रमणे 12 जनाः तत्क्षणम् एव मृताः। तस्मात् सुरक्षायाः संस्थाभिः मस्जिदः समितेः सदस्याः पृच्छ्यन्ते। एतेन तादृशानाम् अतिक्रमणानां विषये गम्भीराः प्रश्नाः उत्पद्यन्ते। [1]अत्र इदं विशेषतः ज्ञेयम्—फैज-ए-इलाही मस्जिद् इति नाम्ना प्रसिद्धा इयं सा एव मस्जिद् अस्ति, यत्र अचिरं गृहीतः आतङ्कवादी डॉ उमर उन नबी लाल किला इत्यत्र नियोजितात् आतङ्कस्य आक्रमणात् किञ्चित् पूर्वम् अगच्छत्। तस्मिन् आक्रमणे तत्क्षणमेव 12 जनाः हताः। अतः सुरक्षायाः संस्थाः मस्जिदः समितेः सदस्यान् पृच्छन्ति। अनेन एतादृशानाम् अतिक्रमणानां विषये गम्भीराः प्रश्नाः उद्भवन्ति। [1]विशेषतः, फैज-ए-इलाही मस्जिद् इति नाम्ना प्रसिद्धा इयं सा एव मस्जिद् अस्ति, यत्र अचिरात् गृहीतः आतङ्कवादी डॉ उमर उन नबी इति व्यक्तिः लाल किला इत्यत्र योजनापूर्वकस्य आतङ्कस्य आक्रमणस्य किञ्चित् पूर्वं गतः आसीत्। तस्मिन् आक्रमणे 12 जनाः तत्क्षणमेव मृताः। अतः सुरक्षायाः संस्थाः मस्जिदः समितेः सदस्यान् पृच्छन्ति। एतेन तादृशानाम् अतिक्रमणानां विषये गम्भीराः प्रश्नाः उद्भवन्ति। [1]इदं विशेषतः ज्ञातव्यम्। फैज-ए-इलाही मस्जिद् इति नाम्ना ज्ञाता इयं सैव मस्जिद् अस्ति यत्र सद्यः गृहीतः आतङ्कवादी डॉ उमर उन नबी गतवान् आसीत्। लाल किला इत्यत्र नियोजितात् आतङ्कस्य आक्रमणात् किञ्चित् पूर्वं सः तत्र गतवान्। तस्मिन् आक्रमणे 12 जनाः तत्क्षणमेव मृताः। अतः सुरक्षायाः संस्थाः मस्जिदः समितेः सदस्यान् प्रश्नान् पृच्छन्ति। एतेन एतादृशानाम् अतिक्रमणानां विषये गम्भीराः प्रश्नाः उद्भवन्ति। [1]

Notably, this mosque – named Faiz-e-Ilahi masjid – is the same one that was visited by the recently arrested terrorist Dr Umer un Nabi shortly before a planned terror attack at Red Fort that instantly killed 12 people, and hence the mosque committee members are being questioned by security agencies – raising serious questions around such encroachments.


अस्य विषयस्य अन्येषु माध्यमेषु वृत्तान्ताःअस्य विषयस्य अन्येषु माध्यमेषु वृत्तान्ताःअस्मिन् विषये अन्येषां माध्यमानां वृत्तान्ताःअस्य विषयस्य अन्येषु माध्यमेषु वृत्तान्ताःअस्मिन् विषये अन्येषु माध्यमेषु वार्ताःअस्य विषयस्य अन्येषु माध्यमेषु वृत्तान्ताःअस्मिन् विषये अन्येषां माध्यमानां वृत्तान्ताःअस्य विषयस्य अन्येषु माध्यमेषु वृत्तान्ताः

Other media coverage of the issue

The Times of India इतिThe Times of India इतिThe Times of India इतिThe Times of India इतिThe Times of India इतिThe Times of India इतिThe Times of India इतिThe Times of India इति

The Times of India

Image accompanying the report: Delhi High Court Orders Demolition of Mosque-Graveyard-Banquet Hall Complex at Ramlila Maidan

Hindustan Times इति : https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/delhi-hc-gives-3-months-to-mcd-pwd-to-clear-ramlila-ground-encroachments-101763147903627.html [1]Hindustan Times इति: https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/delhi-hc-gives-3-months-to-mcd-pwd-to-clear-ramlila-ground-encroachments-101763147903627.html [1]Hindustan Times इति: https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/delhi-hc-gives-3-months-to-mcd-pwd-to-clear-ramlila-ground-encroachments-101763147903627.html [1]Hindustan Times इति: https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/delhi-hc-gives-3-months-to-mcd-pwd-to-clear-ramlila-ground-encroachments-101763147903627.html [1]Hindustan Times इति: https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/delhi-hc-gives-3-months-to-mcd-pwd-to-clear-ramlila-ground-encroachments-101763147903627.html [1]Hindustan Times इति: https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/delhi-hc-gives-3-months-to-mcd-pwd-to-clear-ramlila-ground-encroachments-101763147903627.html [1]Hindustan Times इति: https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/delhi-hc-gives-3-months-to-mcd-pwd-to-clear-ramlila-ground-encroachments-101763147903627.html [1]Hindustan Times इति: https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/delhi-hc-gives-3-months-to-mcd-pwd-to-clear-ramlila-ground-encroachments-101763147903627.html [1]

Hindustan Times: https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/delhi-hc-gives-3-months-to-mcd-pwd-to-clear-ramlila-ground-encroachments-101763147903627.html

उत्तरं सज्जं रक्षत।उत्तरं सज्जं धारयत।उत्तरं सज्जं धारयत।उत्तरं सज्जं धारय।उत्तरं सज्जं धारयत।उत्तरं सज्जं धारयत।उत्तरं सज्जं कुर्यात्।उत्तरं सज्जं धारय।

Keep the answer ready.

अधिग्रहणं स्वामित्वं नास्ति। भूमेः विषये अभियोगं प्रस्तुत्य मानचित्रम्, अभिलेखं, स्पष्टां प्रार्थनां च योजयत। अधिकारिणां प्रत्युत्तरस्य अनुवर्तनं कुरुत।भूमेः ग्रहणं वै स्वामित्वं न भवति। भूमेः विषये परिवादं ददतः मानचित्रम् अभिलेखं सुस्पष्टां प्रार्थनां च संयोजयत। अधिकारिणां प्रतिवचनम् अनुसरत।अधिवासेन स्वामित्वं न सिध्यति। भूमेः विषये अभियोगं निवेदयन्तः मानचित्रम्, अभिलेखं निश्चितां प्रार्थनां च सं योजयत। अधिकारिणां प्रत्युत्तरम् अनु सरत।अधिकारः न स्वामित्वम्। भूमेः विषये परिवादं ददत् मानचित्रम्, अभिलेखं सुनिश्चितां प्रार्थनां च योजय। अधिकारिणां प्रत्युत्तरम् अनुसर।अधिग्रहणं न स्वामित्वम्। भूमेः विषये परिवादं प्रयच्छन्तः मानचित्रम् अभिलेखं सुस्पष्टां प्रार्थनां च योजयत। अधिकारिणां प्रत्युत्तरम् अनुसरत।अधिकारः स्वामित्वं न भवति। भूमेः विषये अभियोगं ददतः मानचित्रम्, अभिलेखं सुस्पष्टां प्रार्थनां च योजयत। अधिकारिणां प्रत्युत्तरम् अनुसरत।अधिकारः स्वामित्वं न भवेत्। भूमेः विषये परिवादं कुर्वन् मानचित्रम् अभिलेखं निश्चितां प्रार्थनां च योजयेत्। अधिकारिणां प्रत्युत्तरस्य अनुवर्तनं कुर्यात्।भूमेः ग्रहणं स्वामित्वं नास्ति। भूमेः विषये शिकायतं ददन् मानचित्रम् अभिलेखं निश्चितां प्रार्थनां च योजय। अधिकारिणां प्रत्युत्तरम् अनुसर।

Occupation is not ownership. When raising a land complaint, attach the map, record and precise request. Track the official response.

यक्षप्रश्नःयक्षस्य प्रश्नःयक्षप्रश्नःयक्षप्रश्नःयक्षप्रश्नःयक्षप्रश्नःयक्षप्रश्नःयक्षप्रश्नः

Yaksha Prashna

अस्मिन् प्रकरणे सर्वेक्षणस्य निष्कर्षाणां, याचिकायाः प्रार्थनानां, न्यायालयस्य निर्देशानां च मध्ये भेदं स्पष्टयत।अस्मिन् प्रकरणे सर्वेक्षणेन यत् दृष्टम्, याचिकया यत् प्रार्थितम्, न्यायालयेन यत् आदिष्टम्—तेषां भेदं व्याख्यात।अस्मिन् प्रकरणे सर्वेक्षणं यद् ददर्श, याचिका यद् अयाचत, न्यायालयः यद् आदिदेश, तेषां भेदं वि वृणुत।अस्मिन् प्रकरणे सर्वेक्षणस्य निष्कर्षाणां, याचिकायाः प्रार्थनानां न्यायालयस्य आदेशानां च भेदं विवृणु।अस्मिन् प्रकरणे सर्वेक्षणस्य निष्कर्षाणां याचिकायाः प्रार्थनानां न्यायालयस्य निर्देशानां च भेदं विवृणुत।अस्मिन् प्रकरणे सर्वेक्षणस्य निष्कर्षाणां याचिकायाः प्रार्थनानां न्यायालयस्य निर्देशानां च भेदं विवृणुत।अस्मिन् प्रकरणे सर्वेक्षणस्य निष्कर्षाणां याचिकायाः प्रार्थनानां न्यायालयस्य निर्देशानां च भेदं विवृणुयात्।अस्मिन् प्रकरणे सर्वेक्षणस्य निष्कर्षाः, याचिकायाः प्रार्थनाः, न्यायालयस्य निर्देशाः च कथं भिन्नाः सन्ति इति स्पष्टं वद।

Explain the difference between the survey’s findings, the petition’s requests and the court’s directions in this case.

स्वकीयैः शब्दैः उत्तरं लिखत। सचित्रां पुस्तिकां रक्षत। तर्कं तस्य स्रोतांसि च अन्येभ्यः प्रेषयत।स्वैः शब्दैः उत्तरं लिखत। सचित्रां पुस्तिकां रक्षत। तर्कं तस्य स्रोतांसि च अन्येभ्यः निवेदयत।स्वैः शब्दैः उत्तरं लिखत। सचित्रां पुस्तिकां रक्षत। तर्कं तस्य स्रोतांसि च अन्येभ्यः सं विभजत।स्वकीयैः शब्दैः उत्तरं लिख। सचित्रां पुस्तिकां रक्ष। तर्कं तस्य स्रोतांसि च अन्येभ्यः निवेदय।स्वकीयैः शब्दैः उत्तरं लिखत। सचित्रां पुस्तिकां रक्षत। तर्कं तस्य स्रोतांसि च अन्येभ्यः निवेदयत।स्वैः शब्दैः उत्तरं लिखत। सचित्रां पुस्तिकां रक्षत। युक्तिं तस्याः स्रोतांसि च अन्येभ्यः निवेदयत।स्वस्य शब्दैः उत्तरं लिखेत्। सचित्रां पुस्तिकां रक्षेत्। तर्कं तस्य स्रोतांसि च अन्येभ्यः निवेदयेत्।स्वकीयैः शब्दैः उत्तरं लिख। चित्रैः युक्तां विवरणिकां रक्ष। तर्कं तस्य स्रोतांसि च अन्येभ्यः देहि।

Put your answer into your own words. Keep the illustrated brochure. Share the argument with its sources.

Sources3 references

Explore the references used in this article. Open a source to inspect the reference.

  1. Reference: doc/137497026indiankanoon.org
  2. Reference: delhi blast prime suspect dr umar nabi seen at turkman gate mosque near red fort cctv footage goes viral 11763025328355.htmllivemint.com
  3. Reference: delhi hc gives 3 months to mcd pwd to clear ramlila ground encroachments 101763147903627.htmlhindustantimes.com

Share this article

Written by

Swati Goel Sharma

Continue reading

Editorial composite showing Jama Masjid, Delhi District Court, Syed Ahmed Bukhari and Preet Sirohi. अवैधम् अतिक्रमणम् Rashtra Jyoti इति प्रकाशनस्य उद्घाटनानन्तरं महत्त्वपूर्णा वार्ता: जामा मस्जिदस्य शाही इमाम अहमदस्य विरुद्धं सार्वजनिकायाः भूमेः अतिक्रमणस्य वादे दिल्ली-न्यायालयः अग्रे गतः 18 Sep 2026 · 3 min read Editorial montage of two men, Jama Masjid and building photographs, with text about a public-land court case. अवैधम् अतिक्रमणम् Rashtra Jyoti इति विशेषवृत्तम् : मस्जिदस्य परिसरं परितः सार्वजनिकायां भूमौ विस्तृतस्य अतिक्रमणस्य विषये कार्यकर्ता प्रीत-सिरोही दिल्ली-जामामस्जिदस्य ‘शाही’ इमामं सैयद-अहमद-बुखारीं न्यायालयं नीतवान् 27 Aug 2026 · 7 min read A religious building and people outside, overlaid with the word Illegal. अवैधम् अतिक्रमणम् दिल्ली-नगरस्य बवाना-क्षेत्रे झुग्गीषु निवसतां कृते निर्दिष्टेषु भूखण्डेषु निर्मितः अवैधः मदरसः मुद्राबद्धः; Rashtra Jyoti इत्यनेन शासकीयाः अभिलेखाः प्राप्ताः 12 May 2026 · 1 min read
4 min left

Keep Rashtra Jyoti close. Get new articles by email.